Şerh, beyan ve irtifak farkı
Takyidat belgesindeki kayıtlar üç ana türde toplanır: şerh, beyan ve irtifak. Üçü aynı sütunda görünse de hukuki sonuçları birbirinden çok farklıdır — biri devri fiilen engellerken, diğeri yalnızca bilgi verir.
Üçünün farkı tek tabloda
| Tür | Ne yapar | Tipik örnekler | Devre etkisi |
|---|---|---|---|
| Şerh | Kişisel bir hakkı tapuya işleyerek sonraki maliklere karşı da ileri sürülebilir hâle getirir. | Satış vaadi, kira, şufa (önalım), iştira (alım), vefa (geri alım), aile konutu, haciz, ihtiyati tedbir | Çoğu zaman engelleyici veya riskli |
| Beyan | Taşınmazın fiilî veya idari durumunu bildirir; kural olarak yeni bir hak doğurmaz. | Yönetim planı, kat irtifakı/mülkiyeti geçişi, muhdesat, riskli yapı beyanı, cins değişikliği | Genellikle engellemez |
| İrtifak | Taşınmaz üzerinde sınırlı bir ayni hak kurar; hak sahibi taşınmazı belirli biçimde kullanır. | Geçit hakkı, intifa hakkı, sükna (oturma) hakkı, üst hakkı, kaynak hakkı, mecra irtifakı | Devri engellemez ama değeri ve kullanımı etkiler |
Şerh
Şerh, esasen kişisel nitelikteki bir hakkın tapu kütüğüne yazılarak güçlendirilmesidir. Örneğin bir kira sözleşmesi normalde yalnızca taraflar arasında hüküm doğururken, tapuya şerh edildiğinde taşınmazı sonradan satın alan kişiye karşı da ileri sürülebilir.
Uygulamada en sık karşılaşılan şerhler şunlardır:
- Satış vaadi şerhi: Taşınmazın belirli bir kişiye satılacağının noter senediyle taahhüt edildiğini gösterir. Alıcı adayı için ciddi bir risktir.
- Aile konutu şerhi: Taşınmazın aile konutu olduğunu belirtir; eşin açık rızası olmadan devir ve sınırlandırma yapılamaz.
- Şufa, iştira, vefa hakları: Sırasıyla önalım, alım ve geri alım haklarıdır; hak sahibinin taşınmaz üzerinde öncelikli bir talebi vardır.
- Haciz ve ihtiyati tedbir: Ayrı bir konu olduğu için haciz ve ipotek sayfasında ele alınmıştır.
Beyan
Beyanlar kural olarak bildiricidir: taşınmazın durumu hakkında bilgi verir, kendiliğinden bir kısıtlama getirmez. Yine de değerleme açısından önemli olabilirler.
Örneğin “Bu taşınmaz 6306 sayılı kanun kapsamında riskli yapıdır” beyanı devri engellemez, ancak taşınmazın değerini ve geleceğini doğrudan ilgilendirir. Buna karşılık aynı cümlenin “… riskli yapı değildir” hâli tamamen nötr bir bilgidir. TAKBİS Okuyucu bu olumsuzlamayı ayrıca ele alır ve iki cümleyi aynı kovaya koymaz.
İrtifak
İrtifak hakları, taşınmaz üzerinde kurulan sınırlı ayni haklardır. Mülkiyet malikte kalır, ancak hak sahibi taşınmazı belirli bir biçimde kullanabilir veya malikin bazı yetkileri kısıtlanır.
- Geçit hakkı: Başka bir taşınmaza ulaşım için üzerinden geçme hakkı.
- İntifa hakkı: Hak sahibine taşınmazı kullanma ve semerelerinden yararlanma yetkisi verir; taşınmazın değerini belirgin biçimde düşürebilir.
- Sükna (oturma) hakkı: Yalnızca oturma yetkisi tanır, devredilemez.
- Üst hakkı: Başkasının arazisi üzerinde yapı sahibi olma hakkıdır; daimi ve müstakil nitelikte kurulabilir.
Elinizdeki takyidat belgesini yükleyip kütük özetini, rapora hazır takyidat metnini ve Word raporunu saniyeler içinde alabilirsiniz. Belgeniz sunucuda saklanmaz.
Belgeyi ayrıştır